HomeThảo dược

Ý dĩ (bo bo) chữa bệnh viêm gan, ung phổi, bí tiểu và phong thấp

Ý dĩ (bo bo) chữa bệnh viêm gan, ung phổi, bí tiểu và phong thấp
Like Tweet Pin it Share Share Email

Bo bo (ý dĩ) chữa được những bệnh gì và có phải là loại hạt được ăn vào thời bao cấp không? 

Bo bo (ý dĩ) là cây gì, hạt gì?

Bo bo là tên gọi chung của nhiều loại cây, trong đó, loại thường được dùng làm thuốc là Coix lacryma-jobi.

Cây bo bo (ý dĩ) Coix lacryma-jobi.
Coix lacryma-jobi

Bo bo có phải là ý dĩ không?

Trong y học, loại bo bo kể trên còn được gọi là “ý dĩ” (薏苡), “dĩ nhân” (苡仁), “ý dĩ nhân” (薏苡仁), “ý châu tử” (薏珠子), ý nhân (薏仁), dĩ mễ (苡米), “bạch ý nhân” (白薏仁)…

Nhân hạt bo bo có tác dụng gì hạt bo bo là hạt gì
Nhân hạt bo bo (ý dĩ, Coix lacryma-jobi)

Như vậy, bo bo có nhiều loại, trong đó, loại được dùng làm thức ăn và làm thuốc là ý dĩ.

Bo bo thời bao cấp có phải là ý dĩ không?

Bo bo thời bao cấp không phải ý dĩ mà là các loại bo bo khác (như lúa miến, lúa mạch đen…). Đây là những loại hạt kém ngon và cũng khó tiêu hóa hơn ý dĩ (trước đây, nhiều người hay nói đùa về bo bo thời bao cấp là “ăn thế nào, ra thế ấy“).

Lúa miến (cao lương đỏ), một loại bo bo thời bao cấp, hạt bo bo ngày xưa
Lúa miến (cao lương đỏ), một loại bo bo thời bao cấp, hạt bo bo ngày xưa
Lúa mạch đen (hắc mạch), một loại bo bo thời bao cấp từng gây ám ảnh ở nước ta, hạt bo bo ngày xưa hay ăn, hạt bo bo thời chiến tranh, bao cấp miền Bắc
Lúa mạch đen (hắc mạch), cùng với cây lúa miến trở thành hai loại bo bo ám ảnh thời bao cấp

Ý dĩ (bo bo) ăn có ngon không?

Nhân hạt bo bo có màu trắng như gạo nhưng mập tròn hơn, khi nấu chín lên thì dẻo, mềm và ăn rất bổ. Nếu thường xuyên ăn sâm bổ lượng truyền thống hay các món chè thập cẩm…, bạn sẽ thấy những hạt bo bo trắng dẻo cùng với hạt sen, táo Tàu, rong biển, củ năng…

Sâm bổ lượng các thành phần nấu sâm bổ lượng
Thành phần thường thấy trong sâm bổ lượng

Nhìn chung, bo bo dẻo hơn gạo (nhưng không bằng nếp) nên ít gây ngán.

Tuy nhiên, nếu chỉ ăn một mình bo bo, có thể bạn sẽ hơi thất vọng vì nó không đủ hấp dẫn để kích thích vị giác. Tuy nhiên, đây lại là món ăn có nhiều công dụng quý.

Ăn hạt ý dĩ (bo bo) có tác dụng gì?

Theo y học cổ truyền, nhân hạt bo bo có vị ngọt, tính hơi lạnh và không có độc. Vị thuốc này có tác dụng lợi tiểu, bổ dưỡng, nếu dùng lâu thì nhẹ mình và tăng cường trí nhớ. 

Tương truyền, khi quân đội Mã Viện sang xâm lược Việt Nam và bị chướng khí, tê bại do không quen thời tiết nóng ẩm, họ cũng nhờ ăn cháo bo bo mà khỏi bệnh.

Lá và hạt ý dĩ (bo bo) chữa những bệnh gì?

1. Phế ung

Khi bị ung phổi, người bệnh thường khạc ra đờm với mùi tanh và thối. Trong trường hợp này, có thể lấy ba nắm hạt bo bo, đem giã nát rồi nấu trong hai chén nước, nấu đến khi nước sắc còn lại một chén thì đổ thêm rượu vào (một lượng vừa đủ), sau đó chia thành hai lần uống trong ngày (phần cái thì dùng để ăn) (2).

2. Mụn mọc trong cổ họng gây sưng đau

Lấy một nắm nhân hạt bo bo tán thành bột và ngậm cho tan từ từ rồi nuốt dần (cách này nên kiên trì nhiều lần) (2).

3. Tiểu ra sỏi

Tiểu ra sỏi, hay còn gọi là “sa thạch lâm”, là loại bệnh thường gặp với các biểu hiện như đi tiểu khó, tiểu buốt, bàng quang trướng nhức và có sỏi nhỏ trong nước tiểu. Gặp trường hợp này, có thể dùng một nắm hạt bo bo, sắc đặc rồi uống khi nước còn ấm.

Lưu ý, nếu uống thuốc này vào mùa hè thì để nước nguội hẳn rồi mới uống. Ngoài ra, nếu không có nhân hạt bo bo thì dùng lá bo bo thay thế cũng được (với lượng lá vừa nắm gọn trong lòng hai bàn tay) (2).

Cây bo bo
Cây và lá bo bo

4. Tay chân mức mỏi khiến nằm ngồi không yên

Đổ một ít cám gạo lên đáy nồi rồi để hạt bo bo vào (khoảng 1 nắm bo bo), sau đó sao lên cho thật vàng rồi đem ngâm trong một lít rượu và uống dần (như thuốc rượu).

Khi ngâm, các bạn có thể gói hạt bo bo trong miếng vải sạch để sau này dễ rót rượu hơn (2).

5. Phong thấp, đau nhức mình mẩy

Lấy ma hoàng (3 g), hạnh nhân (4 g), cam thảo (4 g) và hạt bo bo (8 g), sắc lấy nước uống mỗi ngày (3).

6. Tiểu ít, bí tiểu và phù thũng

Lấy hạt bo bo, vỏ bí đao và xích tiểu đậu (hạt đậu đỏ nhỏ), mỗi thứ đều 30 g rồi nấu thành cháo ăn (3).

Công dụng làm thuốc của rễ cây bo bo (ý dĩ)

Bên cạnh nhân hạt và lá, rễ cây bo bo cũng được dùng làm thuốc.

Theo Đông y, rễ bo bo có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, chữa bệnh viêm màng phổi, viêm gan, vàng da, động kinh, sỏi bàng quang, sỏi thận và giúp tẩy giun (3).

Rễ bo bo (Coix lacryma-jobi root)
Rễ bo bo tươi

Cách dùng: lấy 25 – 50 g rễ bo bo, sắc lấy nước uống hàng ngày (uống thay nước) (3).

Lưu ý khi dùng

1. Bo bo phải dùng lâu mới thấy hiệu quả và bo bo nếp hay bo bo tẻ đều có thể dùng.

2. Nếu dùng bo bo với tác dụng kiện tỳ thì sao vàng rồi mới nấu uống (3).

3. Tránh nhầm lẫn bo bo với ý dĩ đá (vỏ ngoài màu xanh, nhân hạt nhỏ và rất cứng, loại này không dùng làm thuốc được) (3).

4. Những người đại tiện táo kết, phụ nữ có thai và những người tỳ hư mà không có biểu hiện của thấp nhiệt thì không nên dùng (4).

5. Tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng.

Cây và hạt bo bo (ý dĩ) trông như thế nào?

Thoạt nhìn, bạn sẽ thấy cây bo bo rất giống cây bắp, từ mầm cây, dáng cây cho tới các lá hình dải.

Cây bo bo ý dĩ là cây gì
Cây bo bo (ý dĩ)

Tuy nhiên, hạt bo bo thì khác hạt bắp rất nhiều. Khi các hạt này già, người ta chặt cả cây, phơi khô rồi đập cho hạt rụng ra, sau đó tiếp tục phơi khô và xay để tách nhân hạt ra khỏi vỏ.

Cây bo bo Coix lacryma-jobi là cây gì
Cây và hạt bo bo (ý dĩ)

Nếu thấy bài viết hữu ích, các bạn hãy nhấp vào các biểu tượng để chia sẻ nhé!

Tư liệu tham khảo

  1. Ý dĩ, https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D_d%C4%A9.
  2. Tạ Duy Chân, Rau cỏ trị bệnh, trang 49.
  3. Phạm Thiệp – Lê Văn Thuần – Bùi Xuân Chương, Cây thuốc bài thuốc và biệt dược, NXB Y học, trang 340.
  4. 薏珠子, https://zhongyibaike.com/wiki/%E8%96%8F%E7%8F%A0%E5%AD%90

 

Các thông tin trong cayhoala.com chỉ mang tính chất tham khảo. Trước khi áp dụng, các bạn nên hỏi thêm ý kiến của các chuyên gia. Trân trọng!

error: