HomeTrà dư tửu hậu

“Cây quế cung trăng”, tương truyền có phải là cây mộc hương?

“Cây quế cung trăng”, tương truyền có phải là cây mộc hương?
Like Tweet Pin it Share Share Email

Chúng ta thường nghe nói có “thềm quế cung trăng” hay “cây quế cung trăng”. Vậy, cây quế cung trăng là cây gì? Là cây quế mà ta lấy vỏ làm thuốc hay là cây mộc hương?

Cây quế cung trăng là cây mộc hương?

Tương truyền trên mặt trăng có một cây quế rất to. Ngày nay, nhiều người cho rằng đó là cây quế mà ta hay dùng vỏ và cành non để làm gia vị, làm thuốc. Tuy nhiên, không phải như vậy!

Cây quế cung trăng” mà ta hay nói đến là một loài khác. Đó là cây quế hoa (ở Việt Nam gọi là cây mộc hương), có hoa rất thơm.

Thiềm cung chiết quế thềm quế cung trăng
Bức ảnh cây quế cung trăng được cắt từ Bách khoa toàn thư mở Trung Quốc (baike.baidu.com)
Cây hoa mộc (mộc hương, quế hoa)
Cây quế hoa (ở Việt Nam gọi là mộc hương, hoa mộc)

Thật ra, hình ảnh “cây quế cung trăng” vốn bắt nguồn từ thần thoại Ngô Cương đốn quế của Trung Quốc, đại khái kể rằng:

Xưa kia, có anh chàng đốn củi tên là Ngô Cương bị đày tới cung trăng. Theo lệnh của các vị thần, Ngô Cương phải chặt cho được cái cây gỗ to mọc ở đó thì mới được tha. Thế nhưng, hễ anh vừa chặt xong thì cái cây ấy liền lại, vì thế mà Ngô Cương vẫn còn ở đó cho đến giờ.

Ngô Cương đốn quế (một phiên bản khác của Chú cuội cây đa)
Ngô Cương đốn quế (tranh minh họa)

Cái bóng đen của Ngô Cương trên mặt trăng, ngày nay ta gọi là chú cuội còn cái cây gỗ to trên mặt trăng, tương truyền đó là một cây quế, tức cây quế hoa (mộc hương). Ở đây, cần lưu ý rằng quế hoa chỉ là tên gọi chung của nhiều loại nhỏ hơn, với các màu hoa khác nhau như vàng, đỏ, trắng, cam…

Trên mặt trăng có cây gì
Một loại quế hoa có hoa màu vàng

Vì hình ảnh “cây quế” thường gắn liền với cung trăng nên khi nói “cung quế”, người ta sẽ hiểu đó là cung trăng, chẳng hạn như trong bài thơ Muốn làm thằng cuội của Tản Đà:

Cung quế đã ai ngồi đó chửa

Cành đa xin chị nhắc lên chơi” (7).

Mặt khác, vào thời phong kiến, khoa cử ở Trung Quốc thường được tổ chức vào mùa thu, đúng lúc trăng tròn và quế hoa nở rộ. Vì vậy, người ta gọi những thí sinh thi đỗ là “bẻ quế cung trăng, ghi tên bảng vàng” (thiềm cung chiết quế, kim bảng đề danh) (5).

Cây quế cung trăng chị Hằng chú cuội cây đa
Cây quế cung trăng (tranh minh họa)

Hơn nữa, hàng năm, vào mùa thi, nhiều người còn dùng quế hoa làm thành bánh Quảng Hàn cho các sĩ tử ăn để mong họ thi đỗ (tương truyền trên mặt trăng có một cung điện rất đẹp, gọi là Quảng Hàn cung).

quế hoa phơi khô làm bánh quế hoa quế hoa cao
Quế hoa (phơi khô) để dùng làm thuốc, làm bánh
bánh quế hoa bánh Quảng Hàn (Quảng Hàn cung)
Một loại bánh Quảng Hàn

Ngoài ra, khi sinh con trai, có nơi người ta còn trồng cây quế hoa (cùng với cây hòe) với mong muốn sau này đứa trẻ ấy sẽ thành đạt trên đường khoa cử. Truyện Kiều có câu “Một cây cù mộc, một sân quế hòe” là vậy.

Vài nét về cây quế hoa

Ở Trung Quốc, quế hoa (桂花) là tên gọi chung của nhiều loài cây thân gỗ, chậm lớn, sống lâu năm và thuộc họ Nguyệt quế. Ở Việt Nam, quế hoa chính là cây mộc hương, mộc tê hay hoa mộc…

Có một số loại quế hoa thường được nhắc đến là “kim quế”, “đan quế”, “ngân quế”, “chu sa quế”, … và “nguyệt quế”.

Mộc hương có hoa màu trắng
Ngân quế
Quế hoa có hoa màu đỏ cam
Đan quế
Mộc hương hoa vàng
Kim quế
Hoa quế (mộc hoa) hoa mộc
Chu sa quế
Hoa nguyệt quế vòng nguyệt quế
Nguyệt quế

Về vòng nguyệt quế

Trong các loại quế hoa vừa kể trên thì có một loại được gọi là “nguyệt quế” (Laurus nobilis).

Chính loài này mới là cây “nguyệt quế” thực thụ (tức “nguyệt quế Hy Lạp“) mà người Hy Lạp cổ đại đã dùng để kết thành “vòng nguyệt quế” cho người chiến thắng (vì lá của nó có hương thơm).

Cây nguyệt quế (vòng nguyệt quế)
Cây nguyệt quế
Vòng nguyệt quế làm từ hoa gì lá gì
Vòng nguyệt quế
Hoa nguyệt quế
Hoa nguyệt quế

Như vậy, chúng ta cần phân biệt cây “nguyệt quế” thực thụ này với ít nhất một loài khác cũng được gọi là “nguyệt quế”, đó là cây nguyệt quới (như ảnh dưới đây), cây có tên khoa học là Murraya paniculata. Loài này có hoa rất thơm, thường được trồng làm cảnh nhưng không có liên quan gì đến “cây quế cung trăng” được nói đến trong bài này.

Cây nguyệt quới 

Nói tóm lại, “cây quế cung trăng” theo tương truyền chính là cây quế hoa, tức là cây mộc hương (hoa mộc) ở Việt Nam. Và nếu hỏi đó là loại quế hoa nào, màu gì thì có thể tạm thời nói đó là “đan quế” (loại có hoa màu đỏ cam) bởi văn học cổ Trung Quốc hay dùng từ “đan quế” để chỉ mặt trăng (bên cạnh đó, hình ảnh minh họa trên trang Bách khoa toàn thư mở Trung Quốc (baike.baidu.com) nhìn cũng gần giống cây “đan quế”).

Thiềm cung chiết quế
Cây quế cung trăng
Đan quế quế hoa mộc hương
Đan quế

Sau này, khi ta có thêm sự tích “Chú cuội cây đa” thì cái bóng trên mặt trăng mới được gọi là “cây đa” (thực tế thì chẳng có cái cây nào trên mặt trăng cả!).

Mặt trăng đẹp

Cây Hoa Lá.com xin tạm dừng bài viết tại đây. Hy vọng nhận được chia sẻ của bạn ở phần bình luận.

Nếu thấy bài viết hữu ích, các bạn hãy nhấp vào các biểu tượng trên trang để chia sẻ nhé!

Xem thêm: Có bao nhiêu loại quế được nói đến trong thơ ca?

Tư liệu tham khảo

  1. Hoa mộc, https://vi.wikipedia.org/wiki/Hoa_m%E1%BB%99c, ngày truy cập: 03/12/2019.
  2. Húng quế, https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%BAng_qu%E1%BA%BF, ngày truy cập: 03/12/2019.
  3. Quế Thanh, https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%BF_Thanh, ngày truy cập: 03/12/2019.
  4. Miết trì, https://www.thivien.net/Chu-Văn-An/Miết-trì/poem-9ibRa4_GTbgGPDd6ScCnVQ, ngày truy cập: 03/12/2019.
  5. 桂, https://hvdic.thivien.net/whv/%E6%A1%82, ngày truy cập: 03/12/2019.
  6. Đan quế, https://hvdic.thivien.net/hv/%C4%91an%20qu%E1%BA%BF, ngày truy cập: 03/12/2019.
  7. Muốn làm thằng cuội, https://www.thivien.net/T%E1%BA%A3n-%C4%90%C3%A0/Mu%E1%BB%91n-l%C3%A0m-th%E1%BA%B1ng-Cu%E1%BB%99i/poem-sbqdCYaN8hZcftE4htdOYg, ngày truy cập: 03/12/2019.
  8. Nhiều tác giả, Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam, tập 1, Nxb Khoa học và kỹ thuật, HN, 2004, trang 923.
  9. Hoa quế, https://cadao.me/the/hoa-que/, ngày truy cập: 27/11/2019.
  10. Cây quế, https://cadao.me/the/cay-que/page/2/, ngày truy cập: 27/11/2019.
  11. Quế trèn, https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%BF_tr%C3%A8n, ngày truy cập: 27/11/2019.
  12. Quế khâu, https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%BF_quan, ngày truy cập: 27/11/2019.
  13. Quế đơn, https://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%BF_%C4%91%C6%A1n, ngày truy cập: 27/11/2019.
  14. Nguyệt quới, https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%87t_qu%E1%BB%9Bi, ngày truy cập: 27/11/2019.
  15. 月桂, https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9C%88%E6%A1%82, ngày truy cập: 27/11/2019.
  16. 蟾宫折桂,金榜题名, https://www.139y.com/whjc/48173.html, ngày truy cập: 27/11/2019.
  17. Nguyệt quế, https://vi.wikipedia.org/wiki/Nguy%E1%BB%87t_qu%E1%BA%BF, ngày truy cập: 27/11/2019.
  18. 蟾宫折桂是什么意思?谈金榜题名时——蟾宫折桂图, http://blog.sina.com.cn/s/blog_c4eb82540101heh1.html, ngày truy cập: 27/11/2019.
  19. Hòe, https://vi.wikipedia.org/wiki/H%C3%B2e, ngày truy cập: 27/11/2019.

Các thông tin trong cayhoala.com chỉ mang tính chất tham khảo. Trước khi áp dụng, các bạn nên hỏi thêm ý kiến của các chuyên gia. Trân trọng!

Chia sẻ bài viết này lên:
error: